پریود/ عادت ماهانه

توضیح در مورد عادت ماهانه و مشکلات مربوط به آن بسیار است، در این مقاله سعی می شود به طور خلاصه وار و تا حد امکان ساده به این مساله بپردازیم، لطفا سوالات و انتقادات خود را در بخش وبلاگ و یا به آدرس ایمیل سایت ارسال نمایید.

پریود پدیده ای است که بدن زن را هر ماه برای حامله شدن آماده می کند، در واقع داشتن پریود نرمال به طور غیر مستقیم بارور بودن یک زن را نشان می دهد.اما چه چیزی باعث خونریزی دیواره داخلی رحم می شود؟ در زیر مراحل پریود یک به یک تشریح می شود:

بین روز 6 تا 14 این دوره، بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس که همچنین تنظیم کننده تشنگی، گرسنگی، خواب و میل جنسی است، سیگنالی به غده هیپوفیز می فرستد تا آن غده به نوبه خود هورمونهایی را با نام Follicle Stimulating Hormone: FSH و Leutinizing Hormone: LH ترشح نماید. این هورمونها در تخمدانها باعث رشد فولیکل ها/کیسه های حاوی تخمک می گردند.

از هریک از این فولیکل ها هورمون استروژن ترشح می شود. استروژن برای رشد و آمادگی هر یک از فولیکل ها جهت آویولیشن/اوولاسیون/تخمک گذاری لازم است. بنابراین با نزدیک تر شدن به روز چهاردهم، میزان استروژن (استرادیول در دیاگرام) افزایش می یابد و به آن سبب دیواره رحم نیز شروع به رشد کرده، ضخیم تر می شود.

از میان چندین فولیکلی که در سایز با هم رقابت می کنند، بزرگترین آنها در نهایت برای رها کردن تخمک انتخاب شده و با ترشح نهایی هورمون LH از هیپوفیز تخمک را رها رمی کند. این عمل در دوره اوولاسیون که بین روز 10 تا 14 سیکل ماهانه است صورت می گیرد. سلول های باقی مانده از فولیکل که حالا جسم زرد نامیده می شود هورمون پروژسترون ترشح می کند، که به رشد هر چه بیشتر دیواره رحم کمک می کند.

تخمک رها شده سپس توسط انتهای لوله های فالوپ وارد لوله شده و از آنجا به داخل رحم راهنمایی می شود. دیواره رحم که حالا آماده پذیرایی تخمک است شاهد دو سرنوشت می تواند باشد. اگر در صورت آمیزش اسپرمی موفق به لقاح با تخمک شد، گامت تشکیل شده به دیواره رحم چسبیده و شروع به تقسیم سلولی و رشد می نماید. سرنوشت دیگر همانا نزول ناگهانی هورمونهای استروژن و پروژسترون و فروریختن دیواره رحم/ پریود است.

نکته: شاید تا به حال این سوال برایتان پیش آمده که چرا بعضی از روزهای ماه زیباتر به نظر می آیید؟! با افزایش هورمون زنانه استروژن و آمادگی برای تخمک گذاری، چهره یک زن در حوالی روز اوولاسیون به زیباترین حالت خود می رسد. توضیح تکاملی آن را خودتان حتما می توانید حدس بزنید!

نکته:گفتنی است که عمر هر تخمک برای لقاح با اسپرم تنها 24 ساعت است. اما هر اسپرم می تواند تا 7 روز در داخل رحم زنده بماند.  با توجه به این موضوع روش پیش گیری طبیعی زیاد قابل اطمینان نیست. مثال: اگر آمیزش در روز پنجم پریود صورت گیرد، احتمال زنده ماندن اسپرم و لقاح آن با تخمک و در نتیجه حاملگی در روز یازدهم وجود دارد. تصویر 2  

نکته: در زمان تولد، بیش از 450.000 تخمک در تخمدانهای هر زن وجود دارد که تا سن بلوغ در آنجا ذخیره می مانند، تا اینکه رشد نمده و برای تخمک گذاری آماده گردند.

نکته: در موارد بسیار نادری، تخمک در همان لوله فالوپ مانده و پس از عمل لقاح در همانجا شروع به رشد می کند (حاملگی خارج از رحمی). به دلیل کوچک بودن فضا، بافت لوله ها شکافته شده و باعث خونریزی و درد شدیدی می شود. توجه کنید که این وضع استراری بوده و عدم رجوع به بیمارستان می تواند موجب خونریزی شدید و مرگ بیمار شود.

سوال: آیا می توان متوجه تخمک گذاری خود شد؟
پاسخ: اگر منظورتان مردان هستند، پاسخ منفی است! این پدیده در نوع انسان از جنس دیگر مخفی است. توضیح آن دشوار است، اما قضیه مربوط به رقابت اسپرم و تخمک و انتخاب طبیعی است.اما خود زنان می توانند با آزمایش ترشحات واژنی خود، که قبل از اوولاسیون شبیه سفیده خام تخم مرغ می شود، به نزدیک بودن این روز پی ببرند. این خاصیت مایع مترشحه از رحم جهت سهولت حرکت اسپرم ها به داخل رحم است. یکی از اثرات قرصهای ضد حاملگی غلیظ کردن این مایع و در نتیجه دشوار کردن عبور اسپرم ها از دهانه رحم می باشد.  
متود دیگر اندازه گیری دمای بدن است، چراکه بعد از تخمک گذاری دمای بدن 0.5 تا 1 درجه بالا می رود. تست هایی که در داروخانه ها موجود است با اندازه گیری میزان هورمونهای ادرار به تشخیص اوولاسیون می پردازند.
 

نشانه هایی که یک زن زمان نزدیکی پریود و یا روزهای اول آن احساس می کند. پدیده پی. ام. اس/ PMS:

سردرد.

نفخ شکم. اسهال.

تورم و درد پستان ها. پف کردن صورت.

بدخلقی. دمدمی مزاجی. افسردگی موقت. بیش از حد حساس شدن. باز شدن اشتها، مخصوصا به شکلات!

درد ناحیه تحتانی شکم و یا دیگر عضلات. دلیل گرفتگی ماهیچه ها به خصوص ماهیچه رحم که در اثر ترشح هورمونی به نام پروستاگلاندین می باشد. درمان: قرص بروفن یا قرصهایی که حاوی Iboprofen هستند، بهتر است از اولین روز پریود، حتی قبل از وقوع درد، جهت پیشگیری مصرف شوند. در صورت مصرف طبق دستور دارو، اثر جانبی خاصی ندارد.حوله گرم در ناحیه شکم نیز به بهبود جریان خون و کاهش درد کمک می کند.
 

سوال: آیا حمام کردن و ورزش در دوره پریود اشکال دارد؟
پاسخ: خیر. آب حمام، علاوه بر حفظ بهداشت، گرمایی آرامش بخش برای بدن دارد. ورزش نیز به افزایش جریان خون در بافت ها کمک کرده و با باز کردن گرفتگی ماهیچه ها از درد آنها می کاهد. برای راحتی می توان از تامپون استفاده کرد.

مشکلات و اختلالات مربوط به پریود

درد شدید پریود / عادت ماهانه
درد شدید در زنان جوان، بسیار معمول است و لزوما منشا بیماری ندارد. اما در زنان 20 سال به بالا که دچار دردهای شدید می شوند، بیماری به نام اندومتریوس/Endometriosis که حتی از جانب برخی پزشکان نیز در تشخیص آن سهل انگاری می شود، دلیل درد است. در این بیماری بافت داخلی رحم در نقاط خارج از رحم بصورت لکه های پراکنده وجود دارند و به مراتب هنگام تغییرات هورمونی تحت تاثیر هورمونها قرار گرفته، دچار خونریزی می شوند. خون آزاد در بین ارگانهای داخلی شکم، رشته های عصبی موجود را تحریک کرده، موجب درد می شود. درمان این بیماری همچون تشخیص آن بسیار دشوار است و وابسته به وخامت آن گاهی نیاز به عمل جراحی و برکناری این لکه ها می باشد. امروزه از قرص های ضد بارداری برای درمان این بیماری با نتایج مطلوب استفاده می شود.
میوم، Uterine Fibroids، یکی از تومور(غده) های خوش خیم که نزد یک سوم زنان دیده می شود نیز گاهی موجب ایجاد درد می گردد. این غده ها تنها برخی از مواقع خونریزی می کنند و بیشتر بنا به حجمی که در دیواره رحم اشغال می کنند طی انقباضات رحم درد ایجاد می کنند. اگر در لایه درونی رحم باشند، همچنین باعث خونریزی شدید در دوره پریود می شوند.
 

خونریزی های غیر عادی
¤ در این صورت در وهله اول باید تست بیماریهای مراقبتی، مخصوصا کلامیدیا انجام گیرد.
¤ غده های خوش خیم/میوم و یا بدخیم در زنان بالای 40 سال نیز می تواند ایجاد خونریزی نماید.
¤ خونریزی بعد از آمیزش در زنان یائسه به دلیل خشکی و آسیب پذیری جداره واژن بر حسب کاهش استروژن است.
¤ خونریزی پس از کاشت آی. یو. دی، که بیشتر به صورت خونریزی لکه ای است، معمولا بدون درمان خاصی رفع می شود.
¤ تغییرات هورمونی. با نزدیک شدن دوره یائسگی، خونریزی ها نامنظم و در برخی موارد طولانی تر از 7 روز می شوند.
 

آمنوره: Amenorrhea، عدم خونریزی ماهانه:
زنان جوانی که تا سن 15-16 سالگی پریود نشده اند و یا زنانی که دارای پریود منظم بوده و موقتا عادت ماهانه شان به مدت بیش از 90 روز به تاخیر افتاده. گفتنی است که پزشکان معمولا شش ماه تا قبل از شروع بررسی دلایل موجود آمنوره صبر می کنند.  
رایج ترین دلیل آمنوره حاملگی است! یک آزمایش ساده ادرار/خون می تواند حاملگی یا عدم آنرا نشان دهد. در دوره شیر دهی نیز زن پریود نمی شود. رژیم های غذایی سنگین، ورزش بیش از حد و استرس نیز می توانند موقتا در نظم عادت ماهانه اختلال ایجاد کنند. یکی از بیماریهایی که موجب آمنوره می شود PCOD، تخمدان پلی کیستیک(با کیست های زیاد) نام دارد.

نکته بهداشتی

اگر از تامپون در دوره پریود استفاده می کنید آنرا هر 4-8 ساعت یک بار عوض کنید. شک تامپونی عفونتی بسیار نادر، اما خطرناک است که در صورت باقی ماندن طولانی مدت تامپون در واژن خطر احتمال به آن افزایش می یابد.